Światowe emisje dwutlenku węgla ze spalania paliw kopalnych w 2026 roku spadły o 0,4 proc., do około 38,2 mld ton. Naukowcy z Global Carbon Project przestrzegają jednak, by nie traktować tego jako przełomu: za spadkiem stoją przede wszystkim szoki naftowe po wojnie w Iranie, a nie postęp w odchodzeniu od paliw kopalnych.
Skąd wziął się spadek
Wojna w Iranie w praktyce zamknęła cieśninę Ormuz, kluczowy szlak transportu ropy, co podbiło światowe ceny benzyny i ropy. Według szacunków emisje z ropy spadły prawie o 2 proc., z gazu ziemnego o 0,3 proc., a emisje z węgla wzrosły o 0,6 proc.
Wyniki opracował międzynarodowy zespół ponad 140 badaczy. Dane, uzupełnione o szacunki na ostatnie miesiące roku, przedstawiono na szczycie klimatycznym ONZ w Antalyi. Glen Peters z norweskiego ośrodka CICERO mówi, że związek z wojną jest pewny, bo zgadzają się zarówno moment, jak i rodzaj paliwa. Gdyby przyczyną był rozwój odnawialnych źródeł energii, emisje z ropy osiągałyby szczyt i dopiero potem stopniowo malały. Tymczasem w tym roku najpierw rosły, a potem nagle spadły.
Sam Peters ocenia sytuację tak: to „trochę dobrych wiadomości, ale z niewłaściwych powodów”.
Trzeci taki spadek w XXI wieku
Wcześniej emisje malały tylko dwa razy: podczas kryzysu gospodarczego w 2009 roku i pandemii COVID-19 w 2020 roku. Po obu kryzysach liczono, że odbudowa gospodarki postawi na czystą energię, ale według Petersa ostatecznie świat wracał do poprzedniego kursu.
Zewnętrzni eksperci są podzieleni. Niklas Höhne z niemieckiego NewClimate Institute uważa, że zachodzą trwałe zmiany, zwłaszcza dzięki szybkiemu przechodzeniu na samochody elektryczne i elektryczne ciężarówki w Azji, więc globalny szczyt emisji może być blisko albo już za nami. Malte Mienshausen z Uniwersytetu w Melbourne jest ostrożniejszy. Kraje i firmy naftowe, których nie dotknęła blokada cieśniny, zarobiły na kryzysie ogromne sumy i mogą je przeznaczyć na poszukiwania ropy poza Bliskim Wschodem. To osłabiłoby krótkoterminowy efekt klimatyczny wojny.
Duzi emitenci i szerszy obraz
W Chinach, Stanach Zjednoczonych, Europie i Japonii emisje spadły o około 1 proc., choć według Petersa również to wynika głównie z szoku naftowego. W Indiach wzrosły o 4,4 proc. Szczególną uwagę przyciąga Chiny, na których spadek eksperci czekali od dawna. Mohamed Adow z organizacji Power Shift Africa wskazuje na tempo inwestycji w energię słoneczną, wiatrową i pojazdy elektryczne i widzi w tym realną szansę, że chińskie emisje już osiągnęły szczyt.
Warto też pamiętać o skali: świat wciąż wypuszcza do atmosfery ponad tysiąc ton CO2 na sekundę. Co więcej, łączne globalne emisje dwutlenku węgla wzrosły o 1 proc., bo szybciej niż spadało spalanie paliw kopalnych rosły emisje związane ze zmianą użytkowania gruntów, m.in. z wycinki lasów i pożarów torfowisk. Jonathan Overpeck z Uniwersytetu Michigan podsumował, że paliwa kopalne nie są wygaszane dostatecznie szybko, ale każdy postęp jest lepszy niż jego brak.
Co to oznacza dla polskiego czytelnika
Raport nie podaje osobnych danych dla Polski, więc nie da się z niego wyczytać, jak wyglądały u nas emisje w 2026 roku. Pokazuje jednak mechanizm, który odczuwamy także w kraju:
- ceny paliw na stacjach mocno zależą od wydarzeń na Bliskim Wschodzie, bo Europa korzysta z ropy sprowadzanej drogą morską;
- spadek emisji wymuszony drogą ropą jest chwilowy i może zniknąć, gdy ceny się uspokoją;
- trwałą ochronę przed takimi wahaniami dają dopiero zmiany strukturalne, czyli rozwój OZE, elektryfikacja transportu i mniejsze zużycie paliw.
Europa należy do regionów, w których emisje w tym roku nieznacznie spadły, a Polska jako państwo UE uczestniczy we wspólnej polityce klimatycznej Unii. Ostatnie wydarzenia pokazują, że niższe emisje w statystykach nie zawsze oznaczają realny postęp. Liczy się to, czy spadek utrzyma się, gdy ceny ropy wrócą do normy.
Źródło: Phys.org – „Heat-trapping carbon pollution drops, but scientists cite the Iran war rather than energy progress”
